Rosa Luxemburg Stiftung » Deutsch

Wybierz język »

  • Polski
  • English
  • Deutsch
Róża Luksemburg

Społeczeństwo

Transformacja lewicy

Społeczeństwo, 20 maj 2015

Polska Zjednoczona Partia Robotnicza zgodziła się na zmiany, w wyniku których straciła władzę – podkreślali uczestnicy konferencji „Polska lewica w okresie transformacji systemowej 1988–1989”, zorganizowanej 10 grudnia w Sejmie RP przez Archiwum Dokumentacji Historycznej PRL, Archiwum Akt Nowych i Fundację im. Róży Luksemburg.

Powodem organizacji konferencji była zbliżająca się 25. rocznica zakończenia działalności Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej i wyłonienia nowej partii – Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej. Dr Grzegorz Sołtysiak z Archiwum Dokumentacji Historycznej PRL i Włodzimierz Janowski z Archiwum Akt Nowych scharakteryzowali zbiory dokumentów z okresu transformacji polskiej lewicy w obu zasobach. Znajdują się w nich m.in. materiały związane z obradującym w dwóch częściach (w grudniu 1988 i styczniu 1989 r.) X Plenum KC PZPR, które zgodziło się na dialog z opozycją i legalizację „Solidarności”. To plenum, jak podkreślił Włodzimierz Janowski, miało decydujące znaczenie dla rozpoczęcia rozmów przy Okrągłym Stole, porozumień i wyborów 4 czerwca 1989 r., w wyniku których PZPR utraciła władzę.

W zbiorach Archiwum Akt Nowych znajdują się dokumenty związane z dyskusją wewnątrzpartyjną  i składające się na obraz nastrojów i opinii, a także z przygotowaniami do XI Zjazdu PZPR, na którym – w styczniu 1990 r. – podjęto uchwałę  o zakończeniu działalności partii.

Prof. Marek Jabłonowski z Uniwersytetu Warszawskiego dokonał analizy postaw w PZPR w ostatnich latach działalności tej partii. Wydzielił w niej trzy grupy: zwolenników szybkich i głębokich zmian realizowanych z udziałem opozycji, przeciwników zmian oraz grupy odnoszącej się z nieufnością do kierownictwa partii. Choć w czasie X Plenum KC wygrała pierwsza grupa, to – zdaniem prof. Jabłonowskiego – uczestnicy obrad nie zdawali sobie sprawy ze skutków procesów, jakie uruchomili swoimi decyzjami. Jednym z nich była utrata przez PZPR monopolu na sprawowanie władzy. Po powołaniu przez Tadeusza Mazowieckiego rządu dotychczasowa formuła partii wyczerpała się, okres PZPR uznano za zamknięty. Jej działalność miał zakończyć XI Zjazd, jego delegaci powinni równocześnie dać początek nowej partii polskiej lewicy, której program, struktura organizacyjna i metody działania odpowiadałyby demokratycznej rzeczywistości.

XI Zjazd PZPR poprzedziła swobodna dyskusja i demokratyczny, bezpośredni wybór delegatów. Największy wpływ na debatę programową i tworzenie nowej partii na gruzach PZPR odegrał socjaldemokratyczny Ruch 8 Lipca, który zrodził się w środowisku akademickim. W czasie debaty wystąpili trzej dawni czołowi przedstawiciele tego ruchu: prof. Jerzy Wiatr, dr Sławomir Wiatr i dr hab. Zbigniew Siemiątkowski. Ich zdaniem, choć powołana do życia w styczniu 1989 r. Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej miała zaledwie kilka tysięcy członków (PZPR w momencie zakończenia działalności miała ich dwa miliony), to transformacja lewicy okazała się sukcesem, o czym świadczą jej późniejsze zwycięstwa w wyborach parlamentarnych i prezydenckich. Zdaniem Zbigniewa Siemiątkowskiego dzisiejszy kryzys lewicy nie jest związany z transformacją PZPR w partię socjaldemokratyczną, lecz błędów popełnionych po przekształceniu w 1999 r. SdRP w Sojusz Lewicy Demokratycznej.

Krzysztof Pilawski
 

Najnowsze w dziale

Naród ponad klasami
Społeczeństwo, 20 maj 2015
Lewica i wojna
Społeczeństwo, 20 maj 2015
Uczestnik i badacz historii
Społeczeństwo, 20 maj 2015
Władza i opozycja
Społeczeństwo, 29 październik 2014